„To bardzo skuteczna metoda i spodziewamy się, że zmniejszy Pana ból” — jedno krótka wypowiedź padająca tuż przed zabiegiem potrafi diametralnie zmienić jego przebieg. Czy słowa kierowane do pacjenta mogą mieć większe znaczenie niż sama precyzja wykonania techniki manualnej lub zabiegu inwazyjnego?

Odpowiedzi na to pytanie dostarcza przełomowe badanie opublikowane w czasopiśmie Musculoskeletal Science and Practice (2025), którego głównym autorem jest dr Juan Antonio Valera-Calero — wykładowca Akademii ATMIS. Zespół badawczy postanowił sprawdzić, co w największym stopniu odpowiada za natychmiastową redukcję dolegliwości u pacjentów z przewlekłym bólem odcinka szyjnego. W dobie nowoczesnej fizjoterapii, gdzie standardem staje się neuromodulacja przezskórna (PENS) oraz zabiegi pod kontrolą ultrasonografii, zrozumienie wpływu oczekiwań pacjenta na układ nerwowy stanowi fundament skutecznej praktyki klinicznej.

Jak zbadano wpływ komunikacji i manipulacji?

Badaniem objęto 62 pacjentów cierpiących na przewlekły ból karku. Projekt podwójnej randomizacji (model 2×3) pozwalał na jednoczesną ocenę dwóch niezależnych zmiennych:

1. Czynnik mechaniczny (technika): Pacjenci otrzymali prawdziwą manipulację stawową odcinka C5-C6 (n=32) albo manipulację pozorowaną (n=30), polegającą na identycznym pozycjonowaniu pacjenta, lecz wykorzystującą jedynie opadający element stołu z charakterystycznym dźwiękiem „kliknięcia”, bez przyłożenia siły ruszającej staw.
2. Czynnik psychologiczny (komunikat): Bezpośrednio przed procedurą terapeuta wypowiadał jedno z trzech standaryzowanych zdań:

• Komunikat pozytywny: „To bardzo skuteczna metoda leczenia bólu karku i spodziewamy się, że zmniejszy Pana/Pani ból”.
• Komunikat neutralny: „To metoda stosowana w leczeniu bólu karku, o nieznanym wpływie na odczuwanie bólu”.
• Komunikat negatywny (nocebo): „To nieskuteczna metoda leczenia bólu karku i spodziewamy się, że przejściowo nasili Pana/Pani ból”.

Wszystkie zabiegi wykonał ten sam doświadczony fizjoterapeuta z ponad 10-letnim stażem klinicznym. Przed i po sesji oceniano nasilenie bólu (skala VAS), poziom lęku przed manipulacją oraz stężenie kortyzolu w ślinie jako obiektywnego markera stresu.

Wyniki badania: oczekiwania pacjenta na pierwszym miejscu

Analiza regresji wykazała zaskakujące proporcje czynników wpływających na ulgę w bólu. Okazało się, że nastawienie pacjenta ukształtowane przez słowa terapeuty miało przeważający udział w końcowym efekcie.

Co naprawdę tłumaczy zmianę natężenia bólu?

Prawdziwa technika nadal ma znaczenie

Powyższe dane statystyczne nie oznaczają, że sama technika manualna jest bezwartościowa. Analiza bezpośrednich zmian bólu pokazała jasną różnicę:

• Prawdziwa manipulacja: Spadek bólu z 4,6 do 3,7 (redukcja o ok. 20%).
• Pozorowana manipulacja: Spadek bólu z 5,1 do 4,9 (redukcja o zaledwie 4%).

Technika stanowi zatem niezbędny bodziec biologiczny, jednak słowa terapeuty działają jak potężny wzmacniacz (lub hamulec) jej ostatecznego działania.

Mechanika to nie wszystko: neurofizjologia i efekt nocebo

Przez dekady w terapii manualnej dominował model biomechaniczny, tłumaczący efekty „nastawianiem kręgów” czy odblokowywaniem stawów. Współczesna nauka wyraźnie wskazuje, że siła oddziaływania zabiegów fizjoterapeutycznych opiera się na złożonych mechanizmach neurofizjologicznych oraz zjawiskach kontekstowych.

Wypowiadany komunikat aktywuje zstępujące układy modulacji bólu w ośrodkowym układzie nerwowym. Pozytywna sugestia uruchamia wyrzut endogennych opioidów i dopaminy, podczas gdy komunikat wywołujący niepokój (nocebo) stymuluje uwalnianie cholecystokiliny (CCK), która bezpośrednio nasila odczuwanie bólu.

Gdy łączymy precyzyjne bodźce mechaniczne lub elektrofizjologiczne z optymalnym przekazem słownym, pacjent osiąga najwyższy możliwy poziom analgezji.

Wnioski kliniczne: jak budować komunikat w gabinecie?

Praca zespołu dr. Valera-Calero daje jasne wskazówki, jak modyfikować codzienne nawyki komunikacyjne:

1. Wprowadzaj zabieg krótkim, pozytywnym zdaniem: Przed wykonaniem procedury (manipulacji, igłowania czy elektrostymulacji) podkreśl bezpieczeństwo i przewidywaną korzyść. Wystarczy jedno zdanie, by ukształtować pozytywne oczekiwania.
2. Wystrzegaj się sformułowań nocebo: Unikaj zdań w stylu „to może mocno boleć”, „ma Pan fatalny stan kręgosłupa” lub „zobaczymy, czy to w ogóle coś da”. Taka narracja potrafi zniwelować biologiczny efekt nawet najlepiej wykonanej techniki.
3. Sprawdź oczekiwania, gdy brak efektu: Jeśli precyzyjnie wykonana technika nie przynosi oczekiwanej ulgi, zamiast zwiększać siłę bodźca mechanicznego, przeanalizuj przekonania i lęki pacjenta dotyczące terapii.
4. Zapewnij bezpieczeństwo dzięki diagnostyce USG: Pewność terapeuty buduje zaufanie pacjenta. Stosując narzędzia takie jak diagnostyka USG nerwów czy suche igłowanie pod kontrolą USG, masz całkowitą kontrolę nad przebiegiem zabiegu, co naturalnie przekłada się na Twój profesjonalny i uspokajający komunikat.

Chcesz połączyć zaawansowaną wiedzę neurofizjologiczną z najwyższą precyzją zabiegową? Sprawdź ofertę szkoleniową Akademii ATMIS i naucz się skutecznej pracy z układem nerwowym pod kontrolą USG!